Deel:


Water uit de pomp in Werkhoven

Op de Brink is er altijd gelegenheid geweest om water uit een put te halen. De oudste vermelding uit 1659 daarover komt uit het rekeningenboek van de Hervormde Gemeente van Werkhoven. In dat jaar werd Adriaen Jansz., metselaar van beroep, betaald voor zijn werkzaamheden aan de put. De oudst bekende afbeelding is een tekening van Jan de Beijer uit 1750 met de Stevenskerk op de achtergrond. [1] Met een lange hefboom kon men een emmer aan een touw in de put laten zakken en gevuld met water weer ophalen. In 1806 werd op de plaats van de put de eerste stenen pomp gebouwd door ene Schreijesteijn. Opmerkelijk bij deze pomp is dat het met de achterzijde naar de weg gekeerd stond.[2]

In 1926 was deze pomp toe om, op zijn beurt, vervangen te worden door een ‘koperen’ pomp. Het metselwerk werd uitgevoerd door aannemer Frits Beemer en het smidswerk door de smederij van de weduwe Van Echteld. Beide bedrijven waren gevestigd in Werkhoven; de aannemer Beemer had zijn bedrijf aan de Brink, het bedrijf van mevrouw van Echteld was in de Ambachtstraat. In het regionale weekblad Het Nieuws meldde op vrijdag 29 oktober deze gebeurtenis als volgt: 

'De pomp op de brink is verdwenen. De eeuwenoude dorpspomp, saamgegroeid met de historische omgeving op den Brink is verdwenen. Geslacht na geslacht heeft zij gelaafd met haar heerlijke frisse drinkwater; een bizonder aantrekkelijkheid voor de jeugd, die stoeide en plaste en krijgertje speelde om haar massale romp, eens deed zij zelfs dienst bij ’t beproeven der brandbluschmiddelen, toen bij gebrek aan water in de Achterrijn, zij nog ruim in de behoefte kon voorzien en de waterstraal nog meters ver boven de woningen uitspoot. Een idyllisch gezicht was het ook als de oude Willem de Kuiper met zijn koeien aan de pomp stond om zijn beestjes de dorst te doen lessen voor en na het heuen, zoals de volkstaal zegt. Tientallen jaren van herwaarts deed zij dubbele dienst, toen boven op de kap een lantaren prijkte bij wijze van straatverlichting. Nu is zij verdwenen en met haar een brok historie van Werkhoven, om plaats te maken voor een nieuwe pomp, opgetrokken in hare contouren en strakke lijn, beeld van de nieuwe tijd, meer passend bij het nieuwe aanschijn dat de Brink de laatste jaren kreeg.'

De kwaliteit van het water was niet altijd zo helder en smakelijk als de reporter de lezer wilde doen geloven. In 1893 werd namelijk de waterkwaliteit al onderzocht. De uitslag was onthutsend: er zat een te hoge chloorverbinding in het water en zoveel kalk dat het niet meer als goed drinkwater was aan te bevelen. Met het oog op een nog steeds dreigende choleraepidemie waren stappen noodzakelijk om de levering van water door de gemeente te verbeteren. Het plan om een ‘Nortonpijp’ (een welput) te slaan werd echter door de gemeenteraad afgewezen, omdat de kosten hiermee te hoog zouden oplopen. Om diezelfde reden werd het drinkwater niet gekeurd en bleef alles bij het oude. Die kosten waren dus belangrijker dan de gezondheid van de inwoners van Werkhoven. 

In 1937 werd Werkhoven, met de bouw van de watertoren, aangesloten op het waterleidingnet. Het gebruik van de pomp nam, na verloop van tijd, steeds meer af. De pomp raakte uiteindelijk defect en werd in 1955 afgebroken. De Brink bleef zonder pomp tot het jaar 1964 waarin, bij de opheffing van de gemeente Werkhoven, door Nico Lagerweij een nieuwe pomp werd gebouwd. De pomp staat nu opgesteld richting de openbare weg. 

Nico Lagerweij: In 1940 was de welput waarop de pomp staat, volgestort met zand om ongelukken te voorkomen. Een welput is een ronde, holle ruimte in de aarde, met een wand van gebakken stenen. Het bijzondere is dat de stenen niet op elkaar gemetseld zijn maar gewoon gestapeld. De ruimte tussen de stenen is bewust niet gevuld met specie om hierdoor het water uit de aardlagen gemakkelijker te laten toestromen. De ronde vorm voorkomt instorten (eierschaal). Toen we in 1964 de zandvulling moesten verwijderen kon dat vanwege de geringe doorsnede ± 1.20 m. niet met een machine en hebben we dat d.m.v. een emmertje aan een touw gedaan tot een diepte van ± 7.50 m. Toen was er voldoende watertoevoer om de pomp te laten functioneren.

Helaas werkt de pomp nu niet meer en wordt hij ook niet meer gerepareerd. Naast de muziektent is er nu een moderne kraan geplaatst om dorstige kelen van passanten te kunnen lessen.

Datering

Jaar: 1964

Colofon

Auteur: Johan van Impelen

 

Bron:      Werkhovense Verhalen nr. 10; De pomp op de Brink in Werkhoven

Bron:      Het Kromme-Rijngebied, het Tijdschrift van de historische Kring ‘Tussen Rijn Lek’, jaargang

54, jaar 2020 nr. 4, blz. 11 – 15, De pomp op de Brink in Werkhoven.

 

Afb. 1.    De oudst bekende afbeelding van de Werkhovense Brink met waterput is een tekening van

Jan de Beijer uit 1750 met de Stevenskerk op de achtergrond.

Afb. 2.    Op een ansichtkaart van de Brink uit het begin van de 20e eeuw staat de in 1806 gebouwde

stenen pomp, die de waterput verving.

Afb. 3.    Een afbeelding van de Brink in de jaren 60 zonder pomp (en zonder geparkeerde auto’s).

Afb. 4.    Nico Lagerweij, vergezeld door zijn dochter Evelien, poseert in het ‘zondagse pak’ voor zijn

huis aan de Brink tijdens de Open Monumentendag in 2002.

Afb. 5.   Op de foto zien we een groep kinderen verzameld bij de, in 1964 gebouwde, pomp op de Werkhovense Brink.

V.l.n.r. Dirk van Dijk, Gerard Hofman, Corrie Beemer, Hennie van de Linden, Inge Lagerweij,

Corrie van Os. Op de achtergrond het voormalig kruidenierswinkeltje van Broekhuizen.


Referenties

[1] Historische Kring Tussen Rijn en Lek, Wijk bij Duurstede

© Tekst: Johan van Impelen - © Foto voorblad: Johan van Impelen

Water uit de pomp in Werkhoven
©: Johan van Impelen
Water uit de pomp in Werkhoven
[1] Werkhovense brink met waterput (©: Jan de Beijer 1750)
Water uit de pomp in Werkhoven
[2] Stenen pomp uit 1806. Ansichtkaart 1910 (©: )
Water uit de pomp in Werkhoven
[3] Brink in Werkhoven zonder pomp. Omstreeks 1960. (©: )
Water uit de pomp in Werkhoven
[4] Nico Lagerweij met dochter Evelien tijdens Open Monumentendag 2002 (©: OMD)
Water uit de pomp in Werkhoven
[5] Kinderen bij de pomp [bouwjaar 1964] (©: )

Reageren

Via onderstaand formulier kunt u een reactie achterlaten voor de auteur van het item. (Johan van Impelen)