Deel:


De kerk van Houten

Het dorp Houten heeft al heel lang een kerk. De geschiedenis ervan gaat terug tot minimaal het jaar 863, toen Houten nog de naam Haltna droeg. De kerk staat vermeld met vijf boerderijen in een 9e eeuwse goederenlijst, die door de bisschop in Utrecht wordt opgesteld.

Wanneer de kerk van Houten daadwerkelijk is gesticht is onbekend. Maar het is in elk geval na 695 gebeurd, omdat vanaf dat moment Willibrordus startte met het bekeren van de regio. De kerk is gewijd aan Willibrordus en tot de reformatie in 1580 waren er relikwieën die door Bonifatius zijn geschonken. Daardoor kunnen we aannemen dat Bonifatius wist van het bestaan van de kerk en dat deze er al voor het jaar 754 moet zijn geweest. 

De kerk zelf zal in eerste instantie niet meer dan een eenvoudige hut of schuur bij een van de boerderijen zijn geweest. Door de komst van de Friezen en later de Noormannen is de kans groot dat deze is verdwenen. 

Wanneer de bisschop aan het begin van de tiende eeuw terugkeert naar Utrecht verschijnt er in Houten een tufstenen kerk. Uit onderzoek blijkt dat delen van de huidige zuidmuur bestaan uit tufsteen uit de 10e of 11e eeuw. Bij een restauratie in 1992 kwam een Romaanse muur met een raamboog tevoorschijn. Achter de wit gepleisterde muur die vanaf Het Plein is te zien, bevindt zich dan ook het oudste metselwerk van Houten. De oude kerkhofmuur aan de zuidkant is opgegraven en de funderingen zijn eveneens uit de 10e of 11e eeuw. Naast tufsteen was deze gefundeerd op Romeinse dakpannen en aardewerk. Dit laatste is afkomstig van de Romeinse villa die op enkele tientallen meters afstand heeft gestaan.

De kerk was in eerste instantie een dochterkerk van de Dom, maar valt vanaf 1050 onder het kapittel van St. Marie. Dat betekende dat de tienden (middeleeuwse belasting) van de boerderijen in deze parochie naar dit klooster gingen.

In de 13e eeuw vindt er uitbreiding van het kerkgebouw plaats en wordt er een Romaanse toren gebouwd. Het koor wordt vijf meter naar achteren verplaatst. In de 15e eeuw wordt aan de noordzijde een zijbeuk aangebouwd.

Huidige kerktoren

De bouw van de huidige kerktoren start in 1535 en vervangt de Romaanse kerktoren. 28 jaar later is de 47-meter hoge toren gereed. De toren is gebouwd naar voorbeeld van de Utrechtse Domtoren. Enkele jaren na de oplevering vindt de reformatie plaats en wordt de kerk eigendom van de protestanten. In 1616 krijgt de Houtense kerktoren een uurwerk. 

In 1674 treft noodweer de regio en valt de torenspits op het dak van het kerkgebouw. Ook de zijbeuk raakt beschadigd. In 1678 wordt de kerk hersteld en krijgt ze haar huidige vorm. De protestante adel maakt gebruik van de kerk. Er zijn speciale banken voor de bewoners van Schonauwen, Oud-Wulven en Wulven. In de kerk is het grafmonument van Diederik van Veldhuijzen, heer van Heemstede, aanwezig. Ook is er een middeleeuwse doopvont.

In 1798 worden alle kerktorens in Nederland eigendom van de burgerlijke gemeenten. De ingang van de kerk wordt verplaatst van de toren naar de zijkant. Een andere regel was dat het grootste geloof in een dorp het recht had op de kerk. In Houten waren dat de katholieken, maar die zagen er uiteindelijk vanaf en bouwden een nieuw kerkgebouw. 

De kerktoren krijgt in de jaren 1811, 1812 en 1813 een Chappe-telegraaf. De lantaarnspits uit 1750 wordt daarvoor aangepast. De kerktoren van Houten vormt de schakel tussen de toren van Hagestein en de Jabobikerk in Utrecht. Het maakte onderdeel uit van de verbindingslijn Amsterdam – Antwerpen, die weer gekoppeld was met Parijs. Nadat de Fransen in 1813 vertrekken, wordt de Chappe-telegraaf verwijderd. De spits verandert in die eeuw een paar keer van uiterlijk en in 1893 wordt de huidige spits geplaatst. 

Huidige tijd

In september 1921 krijgt de kerk elektrische verlichting. In 1943 wordt de klok uit 1697 gevorderd door de Duitse bezetter, maar in Groningen wordt deze door een verzetsactie gered en later teruggehangen. Verder wordt de kerktoren gebruikt als opslag en worden er brandweerslangen opgehangen en gedroogd. Ook de brandweersirene is hier gemonteerd. In 1992 is de kerk voor het laatst gerestaureerd.


Colofon

Tekst: Frank Magdelyns
Foto's Frank Magdelyns


© Tekst: Frank Magdelyns - © Foto voorblad: Frank Magdelyns

De kerk van Houten
©: Frank Magdelyns
De kerk van Houten
(©: Frank Magdelyns)
De kerk van Houten
(©: Frank Magdelyns)

Reageren

Via onderstaand formulier kunt u een reactie achterlaten voor de auteur van het item. (Frank Magdelyns)