Deel:


Dorpscanon Houten


Het huidige Houten is rond het jaar 700 ontstaan rond de resten van een Romeinse villa. Deze villa was een van de weinige achtergebleven sporen uit het ooit dichtbevolkte Romeinse Houten. Al vrij snel verscheen er een kerk, die samen met die van Werkhoven en Dorestad een van de eersten in de regio was. 

Het dorp droeg toen de naam Haltna en was een stopplaats voor reizigers tussen Utrecht en het zuiden van Nederland. 1250 jaar lang bleef het een klein agrarisch dorp, waar iedereen elkaar kende. 

Wie aan Houten denkt met de vele nieuwbouw, denkt niet zo snel aan de rijke geschiedenis. Maar de ligging onder de rook van Utrecht enerzijds en Dorestad anderzijds zorgde altijd wel voor leven in de brouwerij. Dit dorpscanon geeft u een glimp van de rijke geschiedenis van Houten. Heeft u zelf een leuk verhaal en wilt u ook meeschrijven? Meld u dan direct aan. Het dorpscanon is een project voor en door inwoners. 


Kasteel Wulven

Kasteel Wulven stond midden in de ontginning Wulven dat rond het jaar 1000 ten westen van Houten is gecultiveerd. Aangenomen wordt dat dit kasteel de opvolger is van het 600 meter zuidelijker gelegen mottekasteel Kersberg. 

Kasteel Wulven is in drie bewoningsperiodes te verdelen: de familie Van Wulven, de familie Van Renesse en de rijke stedelingen. Onder Van Renesse is Wulven een Ridderhofstad geworden, onder de rijke stedelingen een buitenhuis. Het huis Wulven is in 1828 gesloopt. Tegenwoordig is alleen een eilandje zichtbaar naast restaurant Kees aan de Koedijk. 

Het ka

Kasteel Schonauwen

Tussen de woonwijken in het zuidwesten van Houten staat de ronde toren van het voormalige kasteel Schonauwen. Het is het enige restant van wat ooit een indrukwekkende waterburcht was. De toren is een van de oudste nog zichtbare bouwwerken in de gemeente Houten en dateert uit ongeveer het jaar 1375. 

Kasteel Schonauwen staat in de polder Schonauwen, een ontginning uit de 12 eeuw. Het gebied werd tegelijkertijd ontgonnen met Schalkwijk. De polder en het bijhorend gerecht droeg in de middeleeuwen de naam Vuijlcop. De rechten lagen bij de Norbertijnerabdij van Mariënweerd (bij Bee

Ooggetuige evacuatie Houten mei 1940

De groep mensen die de oorlogsjaren bewust heeft meegemaakt wordt steeds kleiner. Bijzonder is het interview van Tjeerd Nielsen met zijn moeder, mevrouw A.G. Nielsen – Wit, 98 jaar, in Leeuwarden, mei 2021. Hierin geeft zij haar beleving weer van de eerste oorlogsdagen in Houten, mei 1940.  Het boek ‘De tweede wereldoorlog in Houten, ’t Goy, Tull en ’t Waal, & Schalkwijk’ noemt daarbij, dat de impact van de oorlog en de bezetting in dit gebied groot is geweest. 

Het hoofdstuk Oorlogshandelingen in mei 1940 vertelt over twee voorbereidingen in

Het oude station

Het oude station van Houten is te vinden langs het Stationserf in Houten. Het gebouw is de laatste stationsgebouw van dit type dat nog bestaat. 

Het Houtens station opende op 1 november 1868. Op die dag werd de spoorlijn tussen Utrecht en Waardenburg in dienst genomen. Later is de spoorlijn doorgetrokken tot Boxtel. De spoorlijn staat bekend als Staatslijn H. Het werd aangelegd door de Nederlandse Staat omdat particuliere investeerders de kosten voor deze lijn met de diverse rivierbruggen te hoog vonden. 

Het stationsgebouw is van het type SS vervanger 5e klasse, waarvan e

Bombardement Houten (1944)

In het najaar wordt de gemeente Houten meerdere keren gebombardeerd. Vooral de spoorlijn is doelwit. Met de aanvallen willen de geallieerden de aanvoerlijnen van de Duitse bezetter naar het front in de Betuwe afsnijden. Maar in november 1944 is het dorp zelf doelwit. Reden is dat hier een belangrijke generaal met zijn staf is gevestigd. 

De Duitse generaal Hans-Wolfgang Reinhard en zijn staf zaten al een week of zes in vijf panden aan de Herenweg tussen de huidige Koningin Wilhelminaweg en de Lupineoord. De straat was afgezet en werd bewaakt door soldaten. Reinhard was een gewild d

De kerk van Houten

Het dorp Houten heeft al heel lang een kerk. De geschiedenis ervan gaat terug tot minimaal het jaar 863, toen Houten nog de naam Haltna droeg. De kerk staat vermeld met vijf boerderijen in een 9e eeuwse goederenlijst, die door de bisschop in Utrecht wordt opgesteld.

Wanneer de kerk van Houten daadwerkelijk is gesticht is onbekend. Maar het is in elk geval na 695 gebeurd, omdat vanaf dat moment Willibrordus startte met het bekeren van de regio. De kerk is gewijd aan Willibrordus en tot de reformatie in 1580 waren er relikwieën die door Bonifatius zijn geschonken. Daardoor kunnen we

Kasteel Heemstede

Kasteel Heemstede is in 1645 gebouwd. Het is de opvolger van de ridderhofstad die 500 meter naar het westen stond en tegenwoordig in Nieuwegein is te vinden. Kasteel Heemstede is in 1987 afgebrand en in 2002 herbouwd.

Heemstede mag dan kasteel worden genoemd, het is in werkelijkheid een buitenhuis. Heemstede is ook geen kasteel met verdedigingswerken zoals we uit de middeleeuwen kennen. Beter is om het een jachtslot te noemen. 

Het huis Heemstede is gebouwd in de ontginning Wulven. In 1616 koopt Adriaen van Winssen het recht in dit gebied van het gerecht Oud-Wulven, waardoor he

De Steenen Poort

Van de 15 versterkte boerderijen in de huidige gemeente Houten is alleen het poortgebouw van boerderij Bovit aan de Warinenpoort nog zichtbaar. De boerderij draagt in de praktijk de naam Steenen Poort. 

Versterkte boerderijen waren vaak eigendom van rijkere boeren. De boerderij had een poortgebouw en een gracht, waardoor ongewenste personen op afstand werden gehouden. Sommige versterkte boerderijen behoorden bij een naburig kasteel of een kapittel. 

De geschiedenis van boerderij de Steenen Poort gaat terug tot 1572, wanneer deze wordt genoemd in het testament van Adriaen B

Romeinse Villa

Op 22 januari 1957 werd tijdens de aanleg van riolering een stenen muur onder de opgebroken Burgemeester Wallerweg ontdekt. De muur zat op zo’n 20 meter afstand van de kerktoren en bleken resten te zijn uit de Romeinse tijd. 

Het was de gehoopte doorbraak van historisch geïnteresseerde burgemeester Haefkens die al langere tijd de Houtense bodem in de gaten hield op Romeinse sporen. Haefkens vermoedde al dat op deze locatie iets bijzonders was te vinden, omdat zes jaar eerder bij graafwerkzaamheden voor de aanleg van een telefoonlijn tufsteen was aangetroffen.

Er volg

Kasteel Oud-Wulven

Met de ontginning van Oud-Wulverbroek en Vechterbroek in de 12e eeuw verschijnt er een mottekasteel langs de huidige Oud Wulfseweg. Dit ‘ontginningskasteel’ is vermoedelijk rond 1200 of mogelijk eerder gebouwd. 

Veel is van dit kasteel niet bekend. Er zijn alleen archeologische aanwijzingen die gecombineerd kunnen worden met schriftelijke bronnen. Zo zijn bij de sloop van het buitenhuis Oud-Wulven in de jaren na de Tweede Wereldoorlog brandsporen van een houten bouwwerk gevonden. Hieruit blijkt dat dit mottekasteel door brand is vernietigd. 

Tegelijkertijd werd

Ontsporing trein

Op 7 juni 1917 ontspoorde even ten zuiden van Houten een trein. Een van de passagiers was Koningin Wilhelmina. Ze had een tweedaagse inspectiereis bij het leger in de omgeving van ’s Hertogenbosch afgesloten. 

Het is een hete broeierige donderdagmiddag. De spoorwegen controleert de spoorrails extra, omdat bekend is dat de koningin langskomt. Om half vier komt de trein uit Maastricht met 13 wagons in ’s Hertogenbosch aan en worden twee koninklijke rijtuigen aangekoppeld en een bagagerijtuig. De koningin reist in de 15e wagon. In de trein bevindt zicht 14 man spoorwegpers

Ries van Rooijen (1897-1942)

Marinus Adrianus (Ries) van Rooijen werd op 21 oktober 1897 op de boerderij De Steenen Poort in Houten geboren. Zijn ouders waren Gerardus Franciscus van Rooijen en Cornelia Ebskamp. Ries was het vierde kind en doordat zijn moeder tijdens de bevalling van het vijfde kind stierf, heeft hij haar nauwelijks gekend. In 1907 hertrouwde zijn vader met Johanna Zomer en op 15 maart 1924 werd hij priester gewijd. Na zijn priesterwijding was hij achtereenvolgens kapelaan in Beltrum, Keijenborg en 's-Heerenberg. Op 4 augustus 1941 werd hij in 's-Heerenberg door de Duitsers opgepakt, waarna hij uiteind

Wegenwacht Houten

Met het toenemende autoverkeer en de komst van snelwegen begint de ANWB in 1946 met een wegenwacht. Motoren met zijspannen rijden vanaf dat jaar langs de snelweg om gestrande automobilisten te helpen. Rond 1960 worden de motoren vervangen door ‘gele besteleenden’, een ‘lelijke eend’ met laadruimte. Ook opent er een wegenwachtstation in Delft. Patrouilleren hoeft niet meer, met de mobilofoon worden de wegenwachtauto’s voortaan naar het pechgeval gestuurd. Dat werkt zo goed dat er ook wegenwachtstations komen in de Haarlemmermeer, ’t Harde en in Houten.&nbs

Veerwagen

Bij de aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw werd het land van boeren in de polder Schonauwen in Houten in tweeën gesplitst. Hierop werd in 1949 een ‘rijdend pontveer’ ingesteld. Boeren konden daardoor alsnog hun land bereiken zonder om te moeten rijden. De veerwagen heeft 23 jaar gefunctioneerd. 

De veerwagen reed over een railbaan van 9 meter breed naar de overkant. De railbaan lag op de bodem van het Amsterdam-Rijnkanaal. De veerwagen in Houten was één van de zes in Nederland. Ook in Oud-Diemen, Overdi

RK Kerk Loerikseweg

In 1796 keert de vrijheid van godsdienst terug. De katholieken in Houten kunnen daardoor openlijk hun geloof belijden. Volgens de wet maakt de kerkgemeenschap met de meeste leden aanspraak op het bestaande kerkgebouw.

De katholieken die in Houten de meerderheid vormden eisten de kerk aan de Brink op. Deze kerk was eeuwen eerder tijdens de Reformatie van hun ontnomen en met de nieuwe wet in de hand dachten ze de kerk te kunnen krijgen. Maar dominee Rensen weigert de sleutel van de kerk af te geven. Schout Pieter van Engelen moet optreden en stapt op 3 juli 1796 op de dominee af.

Herberg de Roskam

Het dorp Houten bestaat aan het eind van de middeleeuwen uit een kerk en enkele boerderijen. De doorgaande weg van Utrecht naar Tiel enerzijds en Utrecht naar Culemborg anderzijds, loopt door het dorp. Daarbij is in Houten de tweesprong te vinden.

Wanneer er rond 1630 zandwegen worden aangelegd zijn deze landwegen ook in de natte winterperioden te gebruiken. Het aantal reizigers door Houten neemt toe. Het dorp ontwikkelt zich in de 17e eeuw als pleisterplaats voor de reizigers, die bovendien steeds vaker per paard komen. Uitrusten en eventueel overnachten kan bij de diverse boer

Boerderij Overdam

Boerderij Overdam ligt buiten de bebouwde kom van Houten aan de Rietdijk. De boerderij dateert uit de middeleeuwen en is gelegen in de komgrond tussen Houten en Werkhoven. 

Het land dat vanuit het buurtschap Loerik gezien aan de andere zijde van een restgeul van de Rijn lag, werd in 1263 uitgegeven aan ene Willem. Om bij het land te komen moest men over een dam lopen. Willem bouwt er een boerderij en exploiteert het land dat Overdam wordt genoemd.

De boerderij Overdam wordt voor het eerst vermeld bij een verkoping op 14 november 1357. Rumer uten Goye is een bastaardzoon uit het

Fort bij `t Hemeltje

Fort bij ’t Hemeltje is het enige bouwwerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in Houten. De andere verdedigingswerken in de gemeente vinden we in de dorpen Tull en ’t Waal en Schalkwijk.

Het fort is gebouwd tussen 1878 en 1880. In die periode werd de hele Nieuwe Hollandse Waterlinie versterkt. Het fort maakt onderdeel uit van de stelling van Utrecht. Fort bij ’t Hemeltje behoort bij de tweede verdedigingsring rond dev stad en is een schakel tussen Fort bij Vechten en Fort Jutphaas. 

De belangrijkste taak van het fort is de verdediging van de zuidkant van de Ho

Loerik

Ten zuidoosten van Houten lag eeuwenlang het buurtschap Loerik. De oudste sporen in Loerik dateren uit de zesde eeuw voor Christus. 

Loerik was een aantrekkelijk gebied om te wonen, omdat het hoger is gelegen en diverse restgeulen van een oude Rijnloop aanwezig zijn. Tot het jaar 250 zijn er diverse boerderijen in Loerik en omgeving. Het is een vruchtbaar gebied. Na de Romeinse tijd vindt er ontvolking plaats in de regio. Maar in Loerik ter hoogte van de Heidetuin blijft er bewoning aanwezig. Het is een van de weinige locaties in Houten waar aansluitend bewoning is aangetoond tusse

Mottekasteel `t Rondeel

In de 11e eeuw werd het gebied tussen Houten en Utrecht ontgonnen. Dit werd uitgevoerd door Ten Goye vanuit de Houtense kant en Van Wulven vanuit de Utrechtse kant.

Ten Goye ontgon de Nederkamp, het gebied dat tegenwoordig globaal bedrijventerrein Rondeel omvat. De van Wulvens ontgonnen de Wulverbroek, het gebied tussen het bedrijventerrein Rondeel en de Heemsteedseweg. De scheiding liep in het midden door de nieuw gegraven Dovewetering. Deze wetering voerde het overtollige polderwater af op de Hoon. Na 1130 was dit de Houtensewetering.

Rond het jaar 1150 werd langs de Dovew


Nomineer een onderwerp voor deze dorpscanon


Ook interessant:


Website: De geschiedenis van Houten
De geschiedenis van Houten

Een overzicht in vogelvlucht op de website van de Historische Kring Tussen Rijn en Lek.